Le besiune
Stracquato de lo chiagnere a selluzzo
C' avea tutta na notte quase fatto,
Me sentea messè Paolo già pe l' uocchie,
Quann' io diciette: “O Ammore, ecco, no puzzo
Devacato de chianto aggio, che schiatto;
Né nsaccio comme asci' da sti 'mpapuocchie.
Tu che li core arruocchie
Zampane da sto pietto pe doie ore
Lo chianto e lo dolore,
Mente st' uocchie appapagno e piglio suonno.
Conzolame tu 'nzuonno,
Damme quacche contento 'n tanta pene,
Famme 'nzonna' quaccosa
De Cecca prezïosa,
Che fu de st' arma mia tormento e bene”.
Ma Ammore pe me fare cchiù dolere
Ste cose 'nzuonno faceme vedere:
N' asena vidde pascere a no prato,
Isce bellezza, cosa da stordire!
E ogn' uocchio c' avea 'n fronte te parlava.
Tann' io me tinne ricco e conzolato,
E nfra me stisso accommenzaie a dire
Ch' allora ogne trommiento mio scacava,
Perché segnefecava,
Ca l' aseno è anemale manzoeto,
C' avea d' ave' coieto:
Quann' eccote, le mozzeca na vespa
De l' allievo a na crespa:
Essa 'ncignaie a correre e arragliare,
A sautare le macchie,
A ghietta' cauce, e a l' utemo ghi' a dare
Dinto a no fuosso e se schiattaie, scur' essa!
Cossì la gioia mia fu cacavessa.
Cchiù 'nnanze po' na pecora vedette
Cacare 'mmiezo a l' erve tennerelle,
E nfi' a cinco o sei vote bè facette.
Io tanno pigliaie armo e disse: “Chella
Con cacarese, mo, m' ha dato signo
Ca fornuto è lo trivolo e lo sdigno,
E pace mme 'mprommette:
Ca comme aolive le cacate face,
E l' aoliva è la pace.
E lebrecanno bè, creo ca diceva
Ca bene me veneva.
Quann' eccote no lupo, arrasso sia,
Le dette a muorzo 'n canna:
Co li diente la scanna,
Po' se la 'ntorza 'ncuollo e se ne scria.”
Tanno chiagnette e disse: “O che sconfuorto,
Morta la gioia mia, so' puro io muorto !”
Dapo' vediette na vavosa a maro
C' avea le scarde soie tutte d' argiento,
E me chiammava co la coda a zinno.
Parea che de vederme avesse a caro,
Facea zumpe e correa comme a lo viento:
'N frutto, iocava che parea no ninno.
“Te', pesce, pesceninno”,
Io le diceva, ed essa tenea mente
Tutt' allegra e contente.
Io mo penzaie ca comme nasce e cresce
Dinto l' acqua lo pesce,
Cossì, mente so' st' uocchie mieie fontane,
Nfra lo chianto e lo sgusto
Me nasciarrà lo gusto.
Quanno apparette, aimé, no pesce–cane
E gliottijosélla: ed io comme a sommiero
Restaie, che parze llà cacapenziero.
Passo cchiù 'nnante e bedde a na chianura
Na coccovaia 'ncoppa a no frascone
Da mille aucielle attornïata 'ntuorno.
Lassata io mo da banna la paura
Deciette: “Auto non è sta visïone
Si non che io mo sopporta ogne taluorno
Comme essa fa sto scuorno,
Ed ogne pena mia la tenga a baia:
Perché la coccovaia
L' auciello è de la Dea tanto saputa,
E bbence co sta' muta”.
Quann' ecco Cuccopinto che ghiea a caccia
Pigliaie co na destrezza
Da no cuorno na frezza,
Tira a la coccovaia, e la scafaccia.
Chi da ccà, chi da llà fùino l' aucielle,
Sulo io fice chist' uocchie pisciarielle.
Cammino n' auto ppoco, quanno veo
'Scire da cierte prete na cocozza,
Crescere ed avanzare na gran pigna.
Diss' io: “Le prete, si non so' chiafeo,
So' li nzavaglie co chi st' arma tozza:
Sta cocozza ch' ad auto vola e sbigna
Ed a sciurire 'ncigna
Gusto sarrà che me vò da' la sciorte
Contra a la sgrata morte.
Lo berde ch' ogne fronna spaparanza
Me prommette speranza”.
Quanno ca veo annegreca' lo cielo,
E bennesenne Vòira,
Che mille vecchie scòira,
E seccala de botta co lo ielo.
Cossì a no punto, aimé, cadette 'n terra
Chi 'mprommetteva pace a tanta guerra.
Appriesso tengo mente, e beo na casa:
Io entro dinto ed ascio, a la cucina,
Che stea liccanno cénnera na gatta.
Pe bona sciorta llà non c' era vrasa,
Ca se l' avea pigliata na vecina:
Si be' ca nce stea llà na carta chiatta,
Arravogliata e fatta
Comme a na pizza. Chella mo, liccanno,
La venne scommoglianno
E nce trovaie n' anguilla arravogliata.
“Cecca 'mporva tornata! ,
Io disse. O core, vasa a chella fossa,
Ca la cennera porta
Cosa che po' conforta”.
Quanno a la gatta le rompette l' ossa
La cemmenera, che le dette 'ncuollo,
Ed io comme a premmone restaie muollo.
Saglio cchiù 'ncoppa e trovo no soppigno,
E sento che facea remmore granne
Rosecanno na soreca na noce.
Parea co l' uocchie me facesse signo
E me dicesse: “S' io mo pato affanne
Pe roseca' sta scorza, nc' è lo ddoce
Ccà dinto: e si mo nòce
A li diente la scorza, ecco ogne spìcole
M' enchiarrà sto vellicole”.
Tanno io penzaie comme dapo' lo tristo
Lo buono sempe è listo,
E bene cchiù 'n cient' anne che 'mmeza ora:
Quanno na gatta venne
Comme avesse le penne,
E se ne scervecchiaie, core de mora! ,
La soreca ch' a me dea gran confuorto:
Appe lo gusto mio l' Occaso a l' Uorto.
Vao pe no scaiantrone e scengo abbascio,
E beo na Ninfa, ianca a li vestite,
Che steva a mancia' nespola ammature.
Restaie 'ncantato, che pareva n' ascio.
Mille atte belle feceme e comprite,
Ridenno co chill' uocchie tutte ammure,
De st' arma scannature.
Io mo strasecolava e ghiea 'mbrodetto
Pe gusto e pe 'ntelletto,
Quann' ecco po' ca no' gliottìje deritto
No niespolo mmarditto:
O fosse stato aciervo, o che sacc' io,
L' annozzaie 'n canna. 'N frutto
Morze sùbbeto 'n tutto.
Quanto chiagniste, dillo, o core mio!
Né bastannome l' armo de lassarla
Penzaie co mico sempe de portarla.
Vecco ca sguardo, e beo no poco 'nnante
N' arvolo gruosso de sorva pelose:
Ed io a saglire sùbbeto me mise
Posata già la Ninfa a certe chiante,
Po' disse: “Io co no rammo de ste cose,
Che songo comme a n' oro, a li paise
Llà de li Campe Aulise
Pozz' i' securo, comme fece Anea
E l' arma de sta Dea
Ne zampo e ne la porto a chesta vita,
E la faccio comprita”.
Quanno na lava venne e ne cotteia
La Ninfa, e 'n quatto botte
La trasette a na grotte,
E l' arvolo, e a me appriesso, ne carreia.
Ma io 'ncoppa a la grotte me sarvaie:
Cossì pe la paura me scetaie.
Tu l' haie 'ntiso, o canzona:
Cecca è restata a chella grotte, aimé!
Chesto sulo tu penza:
Ca stanno d' essa senza
De chiagnere a selluzzo attocca a te,
E quanto 'n vita haie fatto co lo canto
'Ncoppa a la fossa mo fa' co lo chianto.