VIII: De vi[c]toria

By Auteur inconnu

Poi che lo nostro Segnor

per Soa gran benignitae

à miso la nostra citae

de Zenoa in tanto honor,

fazando per Soa possanza

li Zenoeisi eser sovram

d'orgojoxi Venecian

a deverne fà venjanza,

e tanto a noi trïumpho dà

chi contar no se porea:

ben me par che raxon sea

deverneLo glorificar,

e recognosce per Segnor

chi justamenti ogni persona

punisse e reguïerdona

segondo che elo lavor,

e scrive de zo ch'el è stao

qualche parte de l'istoria,

per retener in memoria

lo grande honor che De' n'à dao.

Veir è che de antiga guerra

fo certa trega ordenâ

e per Scriture confermâ

enter una e l'atra terra:

la quar trega in monte guise

queli Veneciam rompìm,

tegnando culti soi vexim

si como gente conquise.

Or no me vojo destender

en lo faito de Lajazo,

dond' eli preisem tar stramazo

che bem ge poèm imprender

de cognosce Zenoeisi,

e prende spejo e dotrina

de Pisa, chi sta sovina,

e no esser tanto aceisi

de soperbia e de orgojo,

chi, per no vorer concordio

ma tirà pu in descordio,

a la raxon creva l'ojo.

Monta via som stai semosi

de venir in tranquilo stao,

e quel àm semper refüao;

bem lo sam religïosi,

che, donde raxon no à logo,

como li dotor àn scrito,

pò l'omo, per rezer so drito,

le arme mete in zogo.

Zenöa, considerando

la proprïa conditïon

e che talor pu ca sarmon

fam le arme combatando

(ché se dixe per dotrina

un proverbio monto bon:

che se sol perde lo savom

de lavar testa asenina),

e per responde a lo som

che Venicïam moveam,

chi de gram rancor ardeam

de comenzar greve tenzon,

ordenâmenti fé so stô

de garëe e de gente,

cernue discretamente

sì como antigamenti sor;

e meser Lamba Doria fé

capitanio e armirajo,

nobel e de gram corajo

e d'onor como 'lo dé,

segondo quela profectia

che par che De' gi revelà

stagando in Peyra o in Cafà,

chi aora è stâ compia.

L'armamento s'afrezava

com agnuncana fornimento,

aspeitando logo e tempo,

perzò che la stae passava.

Venexïa lo semejante

faxeva in diverse parte:

perzò soe garëe parte

c'omo no savese quante.

Contra noi re' stilo aveam,

dir mostrando con menaze:

«Mester è c'omo li caze

e strenze sì che in si stean»,

devulgando lor gazaira

con ventosa vanna–gloria

anti termen de vitoria,

chi g'è poi parsua amaira,

e monto gran possa mostrando

de legni, gente e monea;

ma, se sì gram colmo avea,

perché andava mendigando

per terra de Lombardia

peccunïa, gente a sodi?

Poni mente, tu chi l'odi,

se noi tegnamo questa via.

No, ma pu ajamo omi nostrai

destri, valenti e avisti,

che mai par de lor n'ò visti

in tuti officii de mar.

Tropo me par gram folia

desprexïar lo so guerré

chi no sa poi en derer

como deja esser l'ensia.

Ché chi inanti che vigilia

de far festa è tropo anxosso,

me par che faze a·rreosso:

chi se exauta se humilia.

Ben è mato qui bescura

ni tem so inimigo vir:

ché la ventura è como un fir

demente che stormo dura.

Quanti n'e stai con soi guerré

per soa colpa enganai,

chi, tegnando in man li dai,

àn traito azar enderé!

Nostro armirajo con so stol,

söa jhusma examinando,

ben previsto como e quando,

a la perfim se trasse for,

caudelando söe gente

per farli tuti invigorì,

chi de combate e firir

mostram tuti cor ardente.

Che bela vista era lantor

de segnoi, comiti e nozhé,

soversagenti con voghé,

tuti ordenai a so lavor,

cum barestrei tuti acesmai,

com bon quareli passaor

chi pertusam ê men d'or:

de l'arte som tropo afinai!

Non era lì diversitae,

ma eram tuti de cor un

per far honor de so comun,

ni temevan quantitae.

In Portovener congregàm,

porto grande per reposo,

contra ogni fortuna pjoso:

lì unsem e s'aparejàm.

De lì partìm, zém a Mesina,

lì refrescàm e se fornìm,

e demoràn; e se partìm

per tener l'estrà marina.

Or entràm con gran vigor,

en De' sperando aver trïumpho,

queli zercando inter lo gorfo

chi menazavam zercà lor.

Sì che da Otranto se partì

quela bïâ compagnia,

per passar in Sjhavonia,

d'avosto a vinti–nove dì.

Ma gram fortuna se comise

de terribel mar e vento;

e quelo comovimento

partì lo stol in monte guise.

Tanto fo quelo destolbé

che no poén inseme star,

per saver che dever far,

ni portentim ni consejé.

Sì che lantor per consejar

da cossì greve remorim

cascaun tem so camin,

pû seguando che gi par.

Ma perezando in tar travajo

e in condecïon sì ree,

con vinti nostre garee

preise terra l'armirajo

a un porto, De' vojante,

chi Antiboro è anomao,

chi ingolfando dà l'un lao

dever' la faza da lavante.

E quanvisdé che in quelo porto

avesem so scampamento,

che fosse de l'atro armamento

. . . . –orto.

Ma quelo jorno anti noto

rezevém messo de novo

che for' dexe mij' a provo

n'era arrivâ cinquanta–oto;

chi se conzunsen l'endeman

anti che fosse disnar coito:

en soma fon setanta–oito,

chi d'engolfà no s'astalàm.

Con grande ardimento andàvam

guastando per quela rivera

quanto d'enemixi g'era,

segondo che eli trovàvam.

O quante gent' e asnes' e terra,

casse e vile e possesiom

missem tute a destrutiom,

ch'è tar usanza de guerra!

E quante bele contrae,

ysore e porti de marina,

li nostri àn miso in rüyna,

chi mai no eran travajae!

Ma ben ve digo en veritae:

tropo me parem esser osi

guastando li loghi pjosi,

como stali de sposae.

Gran desenó fén a lo sposo

auto duxe de Venexia,

chi in mar i atri desprexia,

tocar logo sì ascoso.

Ben savei che, chi menaza

andar a atri tocar lo naso,

quanto dor g'è poi romaso

quando aotri lo so gi straza.

Lo nostro hoste andà apreso;

a quela ysora zém drito

a chi Scurzola fi dito;

e lì fém un tal processo:

che un borgo pim e grasso,

murao, merlao tuto entorno,

che lì susa era, ê men d'un jorno

com bozom missem a basso;

e tuto l'atro casamento,

stalo e maxon de quello logo

fon cremae e misse a fogo,

rüina e disipamento.

Ma li borgesi, chi so stol

a lor venir previsto aveam,

le cosse lor portâ n'aveam;

li rafacam n'àm gran dolor,

a chi tanto lo cor arde

de strepar l'atrui fardelo,

chi àm le man faite a rastelo:

de tar grife De' ne guarde!

Poi, tegnando en quelo logo

so consejo l'armirajo

per cerne so avantajo

su'n si grande e forte zogo,

li nostri, semper sospezosi

dei enimixi ch'eli vìn

venir con cor pim de venim

e de soperbïa rajosi,

crïam tuti a una voxe:

«A lor, a lor», con vigoria,

e cascaun s'arma e cria:

«De' n'aye e santa croxe».

Ma perzò che note era,

provo lo sol de stramontar,

pensàm lo stormo induxïar;

e se missem tuti in schera.

Enter l'isora e terra ferma,

da tuti cavi ormezai,

enter lor afernelai,

cascaun so faito acesma;

tegnando pröa contra vento

enver' l'oste veniciana,

entre maïstro e tramontanna,

armai con grande ardimento.

Ma de le galëe sexe

partïe per la fortuna

no ajando nova alcuna,

penser àn como se dexe.

Niente–mê stan semper atenti

e confortosi tuti entorno;

tardi g'è che sëa jorno

ni stan miga sonorenti.

Quela noite i enemisi

mandàm messi chi previssem

che Zenoeisi no fuzissem,

ché i avëam per conquixi.

Ma 'li pensavam grande error,

che in fuga se fossem metui

chi de sì lonzi eram vegnui

per cerchà–li a casa lor.

E vegnando lo dì setem

de setembro, fom avisai;

a De' e a santi acomandai,

ferando inseme 'l combatém.

Lo dì de domenega era,

passâ prima, en l'ora bona:

stormezàm fin provo nonna

con bataja forte e fera.

Oh quanti fon per le peccae,

entre cossì greve tremor,

varenti omi morti ê men d'or

e in mar gente stravacae!

Tant' era d'arme la tempesta

e de barestre, lance e pree,

e 'n mar e su per le galee

restavam guerré senza vesta.

Quanti prodomi se enganavam,

chi duramenti combatando

moriam e non savëan quando,

che li quareli pertusavam!

Oh como è layro subitam

per strepà tosto la vita

lo quarelo e la saita,

chi perdom alcun no fan!

Ma ben è ver che da primer

fo de li nostri morti alquanti:

ma tuti como zaganti

fon combateó sobrer.

Sì gran fraso fo per certo

de scue, d'arme e de gente

morti e 'negai encontenente,

tuto lo mar n'era coverto.

Como De' vosse a la perfim

far honor de tanta guerra,

fo lo lor stantà per terra,

e lor covegne star sovim.

Or che gram rota fo lantó,

quando li Venician prediti

se vìm sì morti e desconfiti,

e Zenoeisi venzeor,

chi oitanta e quatro tennem

garëe de noranta e sexe!

Avuo àn zo che ge dexe,

ché sì gram dano sostenem

de morti e d'encarzerai,

che de pu greve descunfita

no se trova raxon scrita

che de galëe fosse mai.

Dê, che grande envagimento

con setanta e sete legni,

chi esser dorai som degni,

venze garee provo de cento!

De le garëe che preisem

parte menàm con li prexon,

chi in gran quantitae som;

en le aotre fogo aceisem.

Segondo mëa creenza,

De' maor honor gi zunse

per la fortuna chi le ponse,

ca se stai ne fosse senza:

ché dir se sor per veritae

che, asazando cosa amara,

sor la doze eser pur cara

e de maor süavitae.

Ecïamdé me pare ancor

che lo stol asminuio,

chi per fortuna fo partio,

n'à aquistao pu franco honor.

Zenöa, odando nova

de vitorïa sì grande,

gazaira alcuna non ne spande,

per la quar alcun se mova

en cossa de vanitae,

como sor far omi crudel;

ma ne dèm loso a De' de cel,

pregando de tranquilitae.

E quaxi tuta la citae

processïon fén l'endeman,

che De' reduga salvo e sam

lo stol con prosperitae.

A li cativi chi fon preixi,

zo è pu de cinque–milia,

de gram pïetae s'umiria

lo nobel cor de li Zenoeixi,

ajando cognosimento

en far dexeiver cortexia;

de li aotri laxam gram partia,

pu assai de quatro–cento.

E fo perzò che De' penì

esser lor cor inveninai

e Zenoeisi temperai,

vitorïa ne atribüì.

D'oitover, a zoja, a seze dì

lo nostro stol con gran festa

en nostro porto a or de sexta

Dominidé restitüì.

Semper da noi sea loao

Jeso Criste onipotente,

chi in sì greve acidente

n'à cossì gran trïumpho dao.

Per mejo ese aregordenti

de zo che e' dirò adesso,

corrëa mile duxenti

e noranta e octo apresso.